O różnych metodach pracy psychoprofilaktycznej

W 2018 roku stworzyliśmy program przeciwdziałania przestępczości pt. Masz Wybór. Inspiracją ku powstaniu programu był m.in. program EMERGE, pierwszy na świecie program dla sprawców przemocy domowej, którego głównym założeniem jest przekonanie, że przemoc stosowana przez sprawców jest ich wyborem i w wielu sytuacjach nie podejmują oni zachowań przemocowych. Oznacza to, że znają inne zachowania i mogą je stosować w sytuacjach, w których do tej pory byli agresywni wobec innych. 
      Wykraczając poza standardowe i stereotypowe myślenie o przestępczości nieletnich, poruszyliśmy problem działalności przestępczej prowadzonej również przez osoby o wysokim statusie ekonomicznym i społecznym (cyberprzestępstwa, przestępstwa gospodarcze i przestępstwa w miejscach pracy) i przestępczości, która nie wiąże się z postępowaniem agresywnym.

Poniżej przedstawiamy różne metody pracy profilaktycznej.

CZYTANKI i BAJKI PSYCHOEDUKACYJNE

Najprostsza metoda, którą chętnie wykorzystują psycholodzy, nauczyciele, pedagodzy i rodzice. W odróżnieniu od bajek psychoterapeutycznych (NP. BAJKI POMAGAJKI) , które wywołują zmiany w sferze emocjonalnej i osobowościowej oraz bajek relaksacyjnych, które zmniejszają napięcie emocjonalne i obniżają intensywność negatywnych emocji, bajki psychoedukacyjne wpływają na poszerzenie wiedzy, zmianę postaw i zmianę myślenia (praca nad przekonaniami to ważny element pracy profilaktycznej, bo to przekonania regulują zachowanie). Bajki psychoedukacyjne pokazują wzorzec myślenia o danym problemie oraz konstruktywny sposób zachowania.

Przykładem bajki psychoedukacyjnej jest m.in. książka “Co robisz z pomysłem?” i “Co robisz z problemem?” Kobi Yamada. Książki już za tydzień ukażą się w Wydawnictw LEVYZ 🙂

GRY KOMPUTEROWE, PLANSZOWE I SYMULACYJNE

Niestety na polskim rynku brakuje innowacyjnych programów prewencyjnych opartych na nowych technologiach. W USA popularna jest np. organizacja PLAY2PREVENT (KLIK)

Mimo że coraz częściej wskazuje się na pozytywne aspekty gier komputerowych (rozwój umiejętności planowania i zarządzania, nauka koncentracji oraz logicznego myślenia, poprawa pamięci), wciąż pokutuję przeświadczenie, że gry komputerowe (w szczególności gry akcji) są przyczyną demoralizacji…  Jeszcze kilka dekad temu dość jednoznacznie zakładano, że obserwacja zachowań agresywnych, modeluje takie zachowania u widza. Jako dowód na potwierdzenie tej tezy przytaczano przeprowadzony w latach 60. słynny eksperyment lalki Bo-bo autorstwa Alberta Bandury, w którym dzieci obserwowały (także na filmie) osoby dorosłe bijące i kopiące dużą, nadmuchiwaną lalkę „Bobo” i następnie naśladowały takie zachowania. Dziś wiadomo, że z tego eksperymentu wyciągnięto zbyt daleko idące wnioski. Obserwacja przemocy może wpływać na jej wyzwolenie u widza, lecz trafniejszym predyktorem przemocy młodzieży są inne czynniki, takie jak: depresja, przestępczość w grupie rówieśniczej, osobowość antyspołeczna i przemoc w rodzinie.

W Polsce nauczyciele najchętniej korzystają z gier planszowych –  są tanie, łatwo dostępne, angażują uczestników, łączą edukację z rozrywką. Na rynku polskim grą planszową, która przestawia opisy rzeczywistych spraw oraz zestawy pytań z różnych dziedzin prawa jest gra Prawopolis

Największą skuteczność niosą ze sobą gry symulacyjne, oparte na uczeniu się przez doświadczenie (experiential learning) oraz kształtowaniu kompetencji behawioralnych zorientowanych na współpracę.

FILM FABULARNY I DOKUMENTALNY

Przekaz filmowy oddziałuje na widza dwutorowo, jednocześnie aktywowany jest kanał emocjonalny (np. dzięki różnorodnym zabiegom reżyserskim) i racjonalny (sceny filmowe mają wartość informacyjną, widz poznaje świat przedstawiony, dostarczana jest mu wiedza o zjawiskach i zachowaniach). Łączenie komunikatu emocjonalnego z racjonalnym to jeden z głównych warunków do wystąpienia zmiany postawy.

O wykorzystaniu filmy w edukacji i profilaktyce więcej tu: Film w edukacji i profilaktyce. Na tropach psychologii w filmie. Część 1

KADR Z FILMU “JAK WYRTESOWAĆ SMOKA?”

ETIUDA FILMOWA I DRAMA

Metody skuteczne z psychologicznego punktu widzenia, bo wytwory, których jesteśmy autorami, lepiej zapadają w pamięć, niż te których jesteśmy jedynie biernym odbiorcą.

Drama nie jest tym samym co psychodrama. W psychodramie uczestnicy mają możliwość odgrywać własne sytuacje życiowe, a w sposób, w jaki to robią, może być interpretowany w kontekście ich cech i doświadczeń. Drama natomiast bazuje na fikcyjnych historiach.

Drama i etiuda filmowa są narzędziem tkz. edukacji zaangażowanej. Wzmacniają więzi, sprzyjają otwartości i wzajemnemu zrozumieniu.

———

Która metoda jest najskuteczniejsza? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Profesjonalna profilaktyka powinna być kompleksowa i pozytywna. A zatem skupiać się nie tylko na zapobieganiu niepożądanym zjawiskom, ale też na oddziaływaniu na czynniki chroniące: potencjały oraz zasoby występujące w jednostce, środowisku szkolnym, lokalnym i rodzinie. Często te “najprostsze metody”, jak rozmowa, wysłuchanie, jasne granice, wsparcie i zrozumienie, okazują się najskuteczniejsze.